Tringa e Grudës

Tringa e Grudës

219
0
SHPËRNDAJE

Nga:Fahri Xharra

Tringa iu bashkëngjit kryengritësve dhe u dallua me heroizmin e saj në Betejën e Deçiçit. Ai mori pjesë në Memorandumin e Gëres ( 23 qershor 1911). Aktiviteti i saj luftarak ishte i gjallë edhe pas Shpalljes së Pavarësisë (28.11.1912).
Tringa e Grudës kurrë nuk u martua dhe s’pati fëmijë. Vdiq më 2 nëntor 1917 dhe u varros në varrezat familjare në bjeshkët e Grudës, në fshatin Kshevë (sot në Malin e Zi). Dy vjet pasi forcat malazeze e shkatërruan edhe fshatin, edhe varrin e saj.
Tringa e Grudës që Evropa, Amerika dhe Zelanda e Re i bëri homazhe trimërisë së saj kishte lindur në vitin 1880. Ishte e bija e Smajl Martinit, një prijës katolik i fisit të Grudës, i cili ishte edhe ai nënshkrues i peticionit protestues të shqiptarëve të Veriut dërguar ambasadorëve evropianë të akredituar në perandorinë otomane, si p.sh. ai i 9 majit 1878 dërguar Ambasadorit të Francës në Stamboll, si dhe tjetri i datës 15 qershor 1878, ku shprehej mospajtimi me vendimet e Konferencës së Shën Stefanit dhe Kongresit të Berlinit, të cilët pjesën më të madhe të Vilajetit të Shkodrës ia dhanë Principatës së Malit të Zi.
Bac’ Smajli i Martinajve të Grudës ishte shumë aktiv gjatë kohës së Lidhjes së Prizrenit dhe luftës pas saj, ku edhe u burgos në vitin 1886 dhe i dërguar në burgjet e Anadollit, nga të cilat kurrë nuk u kthye. Por edhe të dy djemtë e Smajlit, Gjoni dhe Zefi, vëllezërit e Tringës u vranë në betejën e vitit 1883, kur Tringa nuk i kishte mbushur ende tri vjet.
Në luftën e vitit 1911, mes shqiptarëve dhe Malit të Zi, Tringa tregoi heroizëm të madh dhe gazeta New York Times e quajti Jean d’Arc-a e Shqipërisë. Ajo ishte “bukuroshja e re shqiptare, 21 vjeçe, që e mahniti botën dashamirëse.
Ajo nuk ishte mit, ishte realitet shqiptar dhe legjenda e saj qarkullon edhe sot e kësaj dite si femra më heroike e Ballkanit.
Gazeta New York Times e 11 majit 1911 shkruan “Heroina shqiptare e zuri vendin e të jatit”.
(New York Times -ALBANIAN JOAN OF ARC.; Handsome Heroine Takes Father’s Place and Vanquishes Turks (The New York Times on May 21, 1911). Gazeta e përshkruante “një trupgjatë, një vajzë e re e zhvilluar si duhet” dhe shtonte se të gjitha gratë shqiptare janë guximtare dhe të ushtruara që nga vajzëria e hershme në përdorimin e armëve, si dhe në mungesë të meshkujve janë luftëtare të vërteta.
Mediat e quanin “Yanitza” (Zhanika) duke u bazuar në Jean d’Arc-ën franceze.
Fizikisht, shqiptarët, shkruante New York Times-i, janë raca më e mirë në Evropë. Gratë e tyre janë trupgjata dhe të guximshme. Kur i kam parë, së pari kam mbetur pa mend nga ecja e tyre elegante, e fuqishme dhe mbresëlënëse.
Po ata janë (shqiptarët) shumë të bukur dhe një popull me dhunti të madhe. Ata janë si skotët e shek. të 17-të , dhe ata do të jenë hap pas hapi raca më e mirë, si mendërisht ashtu edhe fizikisht, raca më e mirë e Ballkanit. Nëse shkoni në Stamboll, i gjeni burrat në rrugë dhe burrështetasit që janë shqiptarë.
Gabimi i tyre është që nuk kanë aftësi për shtetformim. Ende nuk e kuptojnë rëndësinë e kombinimit të ndjenjës klanore dhe bërjes së shtetit. But that will come.op2

Gazeta e Zelandës se Re (29 qershor 1911) për Tringën e Grudës.

Gazeta franceze për Tringën e Grudës

Tringa lindi në vitin 1880.[1] Babai i saj Smajl Martini ishte një lider katolik i fisit Grudë (i vendosur në juglindje të Malit të Zi).[2] Nënshkrimi i tij shfaqet në peticionet protestuese të fiseve veriore shqiptare që i dërgoheshin ambasadorëve evropiane dhe këshillave të akredituara në Perandorinë Osmane, p.sh. një rast më 9 maj, 1878 i dërguar Ambasadorit Francez në Stamboll, ose ai i 15 qershorit, 1878.

op3Peticionet kanë shprehur terrorin dhe mosmiratimin e fiseve shqiptare për vendimet e Traktatit të Shën Stefanit dhe Kongresi i Berlinit, i cili kishte dhënë shumë pjesë të Vilajetit të Shkodrës, Principatës së Malit të Zi.[3]

Ai u bë shumë aktiv gjatë Lidhjes së Prizrenit, duke u bashkuar me kryengritësit deri në fund të organizimeve; më pas ai u arrestua në vitin 1886, dhe u burgos në Anadoll, nga ku ai nuk u kthye më. Përveç kësaj, dy djemtë e Smajlit, Gjon dhe Zef, vëllezërit e Tringës, gjithashtu u bashkuan me Lidhjen dhe u vranë në betejë në vitin 1883.[3]

  1. St. Ul Tringe Smajli street name plate – Pristina.JPG

Në kohën e vdekjes së vëllezërve të saj, Tringa u bë një virgjëreshë e betuar (burrneshë) – ajo u betua në nder dhe mbante veshje të meshkujve në mënyrë që të jetojë si një mashkull në shoqërinë patriarkale të shqiptarëve të veriut.

Tringa u bashkua me kryengritësit dhe u dallua në Betejën e Deçiqit.[3] Ajo mori pjesë në Memorandumin e Greçës, më 23 qershor, 1911. Aktiviteti i saj kryengritës vazhdoi edhe pas Shpalljes së Pavarësisë së Shqipërisë (28 nëntor 1912).

Ajo kurrë nuk u martua dhe nuk kishte fëmijë, pasi ajo më herët ishte betuar. Ajo vdiq në 2 nëntor, 1917, dhe u varros në tokën familjare të varrimit në malet e Grudës brenda fshatin Kshevë, sot në Mal të Zi. Dy vjet më vonë, ushtria malazeze (pjesë e Mbretërisë së Serbëve, Kroatëve dhe Sllovenëve) shkatërroi varrin e saj, derisa bastiste zonën.[3]
Dikur moti kur nuk kishte  burra luftonin grate.